Menu

Role dzieci w rodzinie alkoholowej

Role dzieci w rodzinie alkoholowej

Aby przetrwać w rodzinie alkoholowej dziecko przyjmuje pewne wzory funkcjonowania - role przystosowawcze, które stanowią tarczę, mechanizm obronny. Funkcjonowanie w obrębie danej roli jest dla dziecka schronieniem, zarówno przed światem zewnętrznym, jak i systemem rodziny. Jest to również pewien sposób ukrywania problemu alkoholowego wewnątrz rodziny.

Cztery typy ról, charakterystycznych dla dzieci z rodzin alkoholowych, po raz pierwszy wyróżniła Sharon Wegscheider. Są to role: bohatera rodzinnego, kozła ofiarnego, zagubionego dziecka i maskotki. Istnieje także piąta rola - głównego rozgrywającego, często nazywanego wspólnikiem lub wspomagaczem. Pełni ją osoba najbliżej związana z alkoholikiem, zazwyczaj rodzic niepijący, ale często się zdarza, że szczególną opiekę nad uzależnionym sprawuje najstarsze dziecko, tzw. „dziecko-rodzic”. Dzieci alkoholików nie muszą adaptować się wyłącznie do jednej roli przystosowawczej, ale mogą jednocześnie działać w obrębie kilku ról.

Czy wiesz, że…

Nie wszystkie dzieci odczuwają skutki alkoholizmu rodziców w swoim dorosłym życiu?

Każde dziecko jest inne i inaczej potrafi odnaleźć się w trudnych warunkach. Badania wielu naukowców wykazują, że istnieją tzw. dzieci elastyczne, czyli dzieci odporne na urazy psychiczne. Potrafią one skutecznie izolować się od problemów dysfunkcyjnej rodziny i źródła cierpienia, zaspokajają własne potrzeby i nie przenoszą swych doświadczeń z dzieciństwa na dorosłe życie. Dziecko „elastyczne” umiejętnie rozgranicza pojęcia „rodzina” i „ja”. Źródłem jego poczucia bezpieczeństwa są często różnego rodzaju instytucje i grupy, np.: szkoła, sąsiedztwo, kościół czy organizacja, do której należy.

Główny rozgrywający

Rolę głównego rozgrywającego w rodzinie alkoholowej odgrywa zazwyczaj rodzic niepijący, ale często się zdarza, że przyjmuje ją najstarsze dziecko. Rola ta polega na nieświadomym wspomaganiu uzależnionego, jego ochronie. Jednak oferowana pomoc nie ma wiele wspólnego z rzeczywistą pomocą w drodze ku trzeźwości. Motorem działania w tej roli jest wstyd i obawy przed skutkami działań uzależnionego rodzica.

Działania podejmowane przez członków rodziny, niezależnie od przyjętej roli, mają na celu ukrycie alkoholizmu. Główny rozgrywający robi to, za wszelką cenę starając się utrzymać ład wewnątrz systemu rodzinnego. Przejmuje wiele obowiązków uzależnionego, włącznie z usprawiedliwianiem jego zachowań, np. nieobecności w pracy czy nieopłaconych rachunków. Jego dominującym uczuciem jest złość, która z kolei rodzi bezsilność, cierpienie i wstyd.

Życie w rodzinie z problemem alkoholowym jest pełne chaosu i lęku przed dniem kolejnym. Osoby przyjmujące rolę głównego rozgrywającego mają zazwyczaj bardzo niskie poczucie własnej wartości. Starając się porządkować sytuacje w gospodarstwie domowym, napotykają na pewne trudności, które nie są od nich zależne. Nie potrafią przecież przewidywać zachowań rodzica alkoholika i zawczasu zabezpieczać się przed ich skutkami. Nie przyjmują jednak tego do wiadomości i za niepowodzenia winią siebie.

Mechanizmem obronnym, który jest zauważalny w relacjach wspólnika ze światem zewnętrznym, jest mechanizm iluzji i zaprzeczeń, typowy dla alkoholizmu. Jego funkcja polega na utwierdzaniu członków rodziny w przeświadczeniu, że sytuacja znajduje się pod ich stałą kontrolą. Brak zgody na sytuację zastaną i lęk wywołują iluzję, że sytuacja się „jakoś” ułoży. Główny rozgrywający zaprzecza tak samo, jak uzależniony. Wyzwala to w nim uczucia podobne do dysonansu poznawczego. Z jednej strony rodzą się myśli, że pomaganie pijącemu rodzicowi nie wpływa na niego pozytywnie - niesie za sobą poważne konsekwencje zdrowotne i psychiczne, jednak z drugiej strony wspólnik robi to nadal - stara się za wszelką cenę ochraniać i ułatwiać funkcjonowanie pijącego rodzica.

W dorosłym życiu główni rozgrywający mają trudności w odseparowaniu swojego życia od życia rodziców. Wynika to z faktu, że w okresie dzieciństwa nie zaznali autonomii, a granice ich tożsamości w stosunku do tożsamości rodziców były słabo zarysowane.

Bohater rodzinny

Bohater rodzinny to inaczej mówiąc „superdziecko”. W zasadzie w każdej rodzinie alkoholowej jest taki bohater. Rolę bohatera przyjmuje przeważnie najstarsze dziecko, które na każdym kroku stara się odwracać uwagę od problemów rodzinnych (a nawet je zacierać) poprzez stałe dążenie do bycia najlepszym, podwyższanie własnych umiejętności i zdobywanie wszystkiego, co wiąże się z akceptacją społeczeństwa. Dzięki dokonaniom dziecka-bohatera cała rodzina czuje się dowartościowana.

Dążąc do doskonałości, bohaterowie płacą wielką cenę. W życiu dorosłym często są pracoholikami, mają trudności w nawiązywaniu zdrowych stosunków społecznych, są samotni i rozżaleni, wiele wymagają od innych i tęsknią za odebranym dzieciństwem.

Diagnozowanie bohaterów rodzinnych napotyka trudności, ponieważ w ich dorobku życiowym nic nie wskazuje na istnienie jakichkolwiek problemów. Osoby te osiągają zamierzone cele, są postrzegane jako rozważne, silne i świetnie radzące sobie w życiu. Jednak bohaterów z rodzin alkoholowych odróżnia nadmiernie rozwinięte poczucie odpowiedzialności, potrzeba wykazania się oraz perfekcjonizm.


Skomentuj
powrót na górę
Napisz do nas!
Na pytania naszych Czytelników odpowiada dr med. Bohdan T. Woronowicz.
Wystarczy wypełnić poniższy formularz.

Odpowiedzi będą publikowane anonimowo na stronach portalu.
Przesłane w formularzu dane pozostają do wiadomości Redakcji.
Wyrażam zgodę na publikację w serwisie UZALEŻNIENIE.com.pl