Internet może mieć silny i destrukcyjny wpływ na rozwój młodego człowieka. Sygnałami ostrzegawczymi mogą być: surfowanie w sieci więcej czasu niż się zamierzało, sprawdzanie poczty elektronicznej przed wykonaniem pozostałych zadań, czy nawet powtarzane w duchu „jeszcze tylko chwilkę”. W rankingu europejskim Polska znajduje się na trzecim miejscu pod względem liczby osób dysfunkcyjnie korzystających z Internetu.

Nadużywanie a dysfunkcyjne używanie Internetu

Zjawisko nadużywania Internetu zainteresowało badaczy pod koniec lat 90. XX wieku. Obecnie definiuje się je jako zachowanie, które charakteryzuje:

  • brak kontroli nad czasem i intensywnością korzystania z Internetu – użytkownik „buszuje” po sieci więcej czasu niż zamierzał, odczuwa ciągłą potrzebę bycia w sieci;
  • zaniedbanie pozostałych sfer życia na rzecz czasu spędzonego online: porzucenie aktywnych form wypoczynku, dbania o higienę osobistą, zainteresowania nauką oraz zdrowiem.

Jak określa raport Fundacji Dzieci Niczyje pt. „Badanie nadużywania Internetu przez młodzież w Polsce i Europie”, dysfunkcyjne używanie Internetu jest terminem szerszym niż nadużywanie Internetu, ponieważ zawiera w sobie zakres znaczeniowy nadużywania Internetu oraz zagrożenia jego nadużywaniem. W Polsce 1,3 proc. respondentów wykazuje objawy nadużywania Internetu, podczas gdy 12 proc. jest nim zagrożonych.

Na podstawie przeprowadzonego badania wskazano, że:

  • 13,3 proc. badanych dysfunkcyjnie używa Internetu.
  • Problem dysfunkcyjnego korzystania z Internetu częściej dotyczy chłopców, starszych nastolatków oraz osób, których rodzice mają wykształcenie podstawowe.
  • Osoby dysfunkcyjnie korzystające z Internetu częściej przejawiają zaburzenia psycho­społeczne.

Badanie wykazało także istnienie silnej zależności między dysfunkcyjnym korzystaniem z Internetu a uprawianiem hazardu, korzystaniem z portali spo­łecznościowych oraz graniem w gry online. Odwrotna zależność występuje w przypadku odrabiania prac domowych przy pomocy Internetu – osoby, które częściej używają sieci do odrabiania lekcji i poszukiwania informacji, rzadziej wykazują symptomy dys­funkcyjnego korzystania z sieci.

Zagrożenia po drugiej stronie

Korzystanie z Internetu niesie za sobą wiele poważnych zagrożeń, zwłaszcza dla młodych i niedoświadczonych użytkowników. Do najczęstszych niebezpiecznych zjawisk należą: cyberprzemoc, uwodzenie dzieci oraz pornografia.

Badania wykazały, że aż 68,6 proc. respondentów kontaktuje się w Internecie z osobami, których wcześniej nie spotkało w świecie realnym, a 45,5 proc. to osoby kontaktujące się z nieznajomymi. 5,4 proc badanych wyraziło odczucie niepokojącego bądź nieprzyjemnego doświadczenia kontaktu z nieznajomymi w Internecie, a aż 30,8 proc. respondentów spotkało się w świecie realnym z osobą poznaną w sieci.

W trakcie surfowania po Internecie 67,3 proc. osób napotkało na różnego rodzaju materiały pornograficzne, z czego 32,8 proc. stwierdziło, że doświadczenie to było dla nich niepokojące lub nie­przyjemne. Kontaktu z materiałami pornograficznymi częściej zgłaszali chłopcy niż dziewczynki. Aż 21,5 proc. respondentów padło ofiarą zjawiska cyberprzemocy. Badania wykazują, że dziewczynki bardziej niż chłopcy są narażone na cyberprzemoc.

Rodzaje aktywności online w świetle wyników badania

Ze względu na dużą różnorodność zawartości Internetu ważne jest wyodrębnienie pewnych formy aktywności online, mogących przyczyniać się do nasilenia dysfunkcyjnego korzystania z sieci. Większość badaczy koncentruje swoją uwagę na uzależnieniowym potencjale portali społecznościowych oraz gier online. Aktywność online występuje w trzech głównych obszarach. Należą do nich portale społecznościowe, gry oraz hazard. Jak wskazują autorzy badania, 90 proc. respondentów posiadało konto przynajmniej na jednym z portali społecznościowych. Portale społecznościowe częściej użytkują dziewczynki niż chłopcy. W dni szkolne aż 32 proc. młodzieży spędza na portalach społecznościowych przynajmniej 2 godziny dziennie.

W przypadku badań dotyczących hazardu wykazano, że 6,3 proc. respondentów uprawia go w sieci. Ryzyko dysfunkcyjnego korzystania z Internetu jest trzykrotnie wyższe w przy­padku osób uprawiających hazard. Tymczasem 62,75 proc. respondentów gra w gry online. Wyniki badań pokazały, że ryzyko dysfunkcyjnego korzystania z Internetu jest dwukrotnie wyższe w przy­padku osób grających online. Istnieje silna zależność między czasem spędzanym na graniu online a dys­funkcyjnym korzystaniem z Internetu. Nadużywanie Internetu związane z grami online częściej dotyczy chłopców niż dziewczyn.

Objawy nadużywania Internetu

Mark Griffiths wyróżnił sześć objawów świadczących o nadużywaniu Internetu. Spełnienie przynajmniej trzech z nich może wskazywać na problem (za: Kaliszewska, 2007). Do objawów tych należą:

  • dominacja – problem ten pojawia się wówczas, gdy korzystanie z Internetu staje się najważniejszą czynnością w życiu, co przejawia się m.in. zaabsorbowaniem emocjonalnym i myślowym nawet, gdy osoba nie może korzystać z sieci;
  • zmiana nastroju – kiedy użytkownik korzysta z Internetu po to, aby poprawić sobie nastrój lub zapomnieć o problemach;
  • zwiększona tolerancja — postrzegana jako proces rosnącego zapotrzebowania na korzystanie z Internetu (pojawienie się poprawy nastroju w związku z korzystaniem z Internetu wymaga coraz dłuższego czasu spędzonego online);
  • zespół abstynencyjny — stan, w którym ograniczenie, bądź brak możliwości korzystania z Internetu staje się przyczyną nieprzyjemnych stanów psychicznych (rozdrażnienia, poirytowania, niepokoju);
  • konflikt — występuje między użytkownikiem a jego otoczeniem (rodziną, znajomymi) oraz między spędzaniem czasu w Internecie a innymi typami aktywności (nauką, sportem);
  • nawroty – rozumiane jako intensywne, niekontrolowane korzystanie z Internetu po ograniczonym lub kontrolowanym czasie użytkowania.

Terapeuci zajmujący się problemem nadużywania Internetu wskazują, że dzieci i młodzież mogą uciekać w świat Internetu ze względu na towarzyszące im głębokie problemy, do których zaliczają niepowodzenia szkolne, odrzucenie przez grupę rówieśniczą i konflikty w rodzinie. (Chocholska, Osipczuk, 2009).

Na podstawie raportu Fundacji Dzieci Niczyje pt. „Badanie nadużywania Internetu przez młodzież w Polsce i Europie” opracowała AF
fot. iStock

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *